Lawinegevaar en berggidsen – hoe professionals te werk gaan

Hoe professionele besluitvorming zorgt voor veiligheid en vertrouwen bij wintersportavonturen in de backcountry

Lawinegevaar hoort bij de bergen

Wie zich in de winter in het hooggebergte begeeft, krijgt onvermijdelijk te maken met lawinegevaar. Dat is geen uitzondering en geen teken dat iets “mis” is, maar een inherent onderdeel van alpien terrein. Onzekerheid ontstaat meestal niet door het gevaar zelf, maar door een gebrek aan inzicht in hoe ermee wordt omgegaan.

Professionele berggidsen vertrekken daarom niet vanuit angst, maar vanuit kennis, structuur en verantwoordelijkheid.

Veiligheid is een proces, geen moment

Veiligheid in de bergen is nooit het resultaat van één enkele beslissing. Het is een opeenvolging van keuzes: voorbereiding, routeplanning, observatie in het terrein en bijsturing waar nodig. Voor berggidsen staat één principe centraal: het doel is niet één geslaagde tocht, maar een volledig seizoen van veilige tochten.

Dat betekent dat beleving en veiligheid voortdurend tegen elkaar worden afgewogen. Soms leidt dat tot indrukwekkende momenten, soms tot omdraaien. Beide zijn bewuste uitkomsten van professioneel handelen.

Omdraaien is geen mislukking, maar een actieve veiligheidsbeslissing.

Een paar stappen vóór deze lawine losbrak, had gids Lukas al beslist om om te draaien. foto ©Vincent Das inkleuring: ©LWD Tirol

Hoe berggidsen beslissingen nemen

Besluitvorming in het wintergebergte is gelaagd en complex. Professionele gidsen combineren meerdere invalshoeken:

– probabilistische inschatting via risicomodellen

– analytische beoordeling van terrein en hellingshoeken

– interpretatie van sneeuwdek en weersverloop

– inschatting van groepsdynamiek, energie en timing

– opleiding en jarenlange praktijkervaring

Geen enkele parameter op zich bepaalt of iets veilig of onveilig is. Pas door al deze elementen samen te brengen ontstaat een verantwoord besluit.

Risicomodellen als hulpmiddel

Moderne risicomodellen en kaarten bieden waardevolle ondersteuning bij het plannen van wintertochten. Ze helpen om overzicht te krijgen en bewuste keuzes te maken, zeker voor wie zelfstandig op pad gaat.

Voor professionele gidsen zijn deze modellen een vertrekpunt, geen eindbeslissing. Waarneming in het terrein, ervaring en context blijven doorslaggevend.

Waarom omdraaien bij professioneel gidsen hoort

Een tocht hoeft geen top of vast eindpunt te bereiken om geslaagd te zijn. Omdraaien is een volwaardige en vaak noodzakelijke beslissing, gebaseerd op actuele observaties en verantwoordelijkheid tegenover de groep.

Daarom werken gidsen altijd met alternatieven. Zelfs bij meerdaagse tochten of huttenovergangen bestaat een plan B of de mogelijkheid om terug te keren. Veiligheid primeert altijd boven ambitie of planning.

Strategieën om gevolgen te beperken

Naast het vermijden van risicovol terrein passen berggidsen strategieën toe om de gevolgen van een eventueel incident zo klein mogelijk te houden:

– voldoende afstand tussen personen

– één voor één bewegen in kritisch terrein

– veilige verzamelplaatsen

– correct en consequent gebruik van veiligheidsmateriaal

– regelmatige training en oefeningen

De doelstelling is om incidenten met meerdere betrokkenen te voorkomen en de beheersbaarheid te bewaren.

Het lawinereport als vertrekpunt

Naast terrein- en routekeuze speelt ook het correct interpreteren van het lawinebulletin (lawinereport) een centrale rol. Een lawinebulletin vormt een belangrijke basis voor elke wintertocht, maar blijft altijd een regionale inschatting. Professionele berggidsen zijn opgeleid om zo’n bericht te interpreteren en te toetsen aan wat zij in het terrein waarnemen.

Dat betekent dat het lokale gevaar soms minder uitgesproken is dan verwacht, maar ook dat het ter plaatse ernstiger kan zijn. Microterrein, windinvloed, sneeuwtransport enzwakke lagen in het sneeuwdek spelen daarbij een grote rol.

Voor gebieden zonder officieel lawinebulletin beschikken berggidsen over methodes om zelf een gestructureerde risico-inschatting te maken, op basis van terrein, sneeuwopbouw, weersverloop en waarnemingen ter plekke. Het report is geen eindbesluit, maar voor professionals een vertrekpunt voor professioneel denken in het terrein.

Berggids en lawine-expert Jef Verstraeten Lercher demonstreert een zelden gebruikte sneeuwdektest. ©Raphael Jäger

De rol van deelnemers

Begeleid worden betekent niet passief volgen. Transparantie en communicatie zijn essentieel onderdelen van veilig bergsporten. Deelnemers mogen en moeten vragen stellen:

– waarom kiezen we deze route?

– waarom stoppen of keren we om?

– waarom is dit moment wel of niet verantwoord?

Een professionele gids kan zijn of haar beslissingen altijd uitleggen. Dat hoort bij het vak en versterkt het vertrouwen binnen de groep. Een gids kan er ook voor kiezen om uitleg later, op een rustiger moment, te geven.

Vertrouwen door inzicht

Wie begrijpt hoe beslissingen in het wintergebergte tot stand komen, ervaart minder onzekerheid en meer rust. Niet omdat het gevaar verdwijnt, maar omdat het kader duidelijk wordt.

Lawinegevaar blijft altijd deel van het wintergebergte. Met respect voor het terrein, aandacht voor detail en professionele begeleiding wordt het geen blokkade, maar een voorwaarde voor echte bergbeleving.